<?xml
version="1.0" encoding="utf-8"?><?xml-stylesheet title="XSL formatting" type="text/xsl" href="https://www.education-defense.fr/spip.php?page=backend.xslt" ?>
<rss version="2.0" 
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
>

<channel xml:lang="fr">
	<title>&#201;ducation &#224; la D&#233;fense et &#224; la S&#233;curit&#233; nationale</title>
	<link>https://www.education-defense.fr/</link>
	<description>Un site d&#233;di&#233; &#224; l'&#201;ducation &#224; la D&#233;fense, &#224; l'enseignement de d&#233;fense et au d&#233;veloppement de l'Esprit de d&#233;fense &#224; l'&#201;cole depuis 2017.</description>
	<language>fr</language>
	<generator>SPIP - www.spip.net</generator>
	<atom:link href="https://www.education-defense.fr/spip.php?id_rubrique=151&amp;page=backend" rel="self" type="application/rss+xml" />

	<image>
		<title>&#201;ducation &#224; la D&#233;fense et &#224; la S&#233;curit&#233; nationale</title>
		<url>https://www.education-defense.fr/IMG/logo/siteon0.png</url>
		<link>https://www.education-defense.fr/</link>
		
		
	</image>


	

	
	



<item xml:lang="fr">
		<title>L'&#233;cole anglo-saxonne de g&#233;opolitique</title>
		<link>https://www.education-defense.fr/L-ecole-anglo-saxonne-de-geopolitique</link>
		<guid isPermaLink="true">https://www.education-defense.fr/L-ecole-anglo-saxonne-de-geopolitique</guid>
		<dc:date>2025-09-05T16:29:12Z</dc:date>
		<dc:format>text/html</dc:format>
		<dc:language>fr</dc:language>
		<dc:creator>Nghia NGUYEN</dc:creator>






		<dc:subject>Guerre</dc:subject>
		<dc:subject>Mers &amp; oc&#233;ans</dc:subject>
		<dc:subject>Histoire</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;ographie</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;opolitique</dc:subject>
		<dc:subject>Mondialisation</dc:subject>

		<description>&lt;p&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;NO&lt;/span&gt;&#201; (Jean-Baptiste), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;L'&#233;cole anglo-saxonne de g&#233;opolitique&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, vendredi 5&#160;septembre 2025.&lt;/p&gt;

-
&lt;a href="https://www.education-defense.fr/-Mers-et-oceans-" rel="directory"&gt;Mers et oc&#233;ans&lt;/a&gt;


		</description>


 <content:encoded>&lt;div class='rss_texte'&gt;&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;img alt=&#034;&#034; height='281' src='https://www.education-defense.fr/IMG/distant/jpg/1-180jpgdocid187-84b4e870.jpg?1788466014' style='max-width: 200px; max-height: 200px;' width='500' /&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Dans un podcast de la revue &lt;em&gt;Conflits&lt;/em&gt;, Jean-Baptiste &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;NO&lt;/span&gt;&#201; pr&#233;sente les caract&#233;ristiques de l'&#233;cole anglo-saxonne de g&#233;opolitique &#224; travers cinq grands penseurs.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Alfred Tayer &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MAHAN&lt;/span&gt; (1840-1914) - Le Sea Power&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Halford John &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MACKINDER&lt;/span&gt; (1861-1947) - Le Heartland&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Nicholas J. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SPIKEMAN&lt;/span&gt; (1893-1943) - Le Rimland et le containment&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Zbigniew &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;BRZEZINSKI&lt;/span&gt; (1928-2017) - Le grand &#233;chiquier&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Edward Nicolae &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LUTTWAK&lt;/span&gt; (1942-) - La g&#233;o&#233;conomie&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;div style=&#034;width:560px; padding:10px; margin:auto; text-align:center;&#034;&gt; &lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;/p&gt;
&lt;iframe frameborder=&#034;0&#034; height=&#034;188px&#034; scrolling=&#034;no&#034; src=&#034;https://embed.acast.com/634d80ce406c2a001118ac79/689238276c91d3cb634d860f&#034; style=&#034;border:none;overflow:hidden;&#034; title=&#034;Embed Player&#034; width=&#034;100%&#034;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/span&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt; &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;
		
		</content:encoded>


		

	</item>
<item xml:lang="fr">
		<title>Strat&#233;gie navale de l'Iran</title>
		<link>https://www.education-defense.fr/Strategie-navale-de-l-Iran</link>
		<guid isPermaLink="true">https://www.education-defense.fr/Strategie-navale-de-l-Iran</guid>
		<dc:date>2025-08-28T07:12:16Z</dc:date>
		<dc:format>text/html</dc:format>
		<dc:language>fr</dc:language>
		<dc:creator>Nghia NGUYEN</dc:creator>






		<dc:subject>Strat&#233;gie/Relations internationales</dc:subject>
		<dc:subject>Marines</dc:subject>
		<dc:subject>Mers &amp; oc&#233;ans</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;opolitique</dc:subject>
		<dc:subject>Islam</dc:subject>

		<description>&lt;p&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CESM&lt;/span&gt;, &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;Strat&#233;gie navale de l'Iran. Leviers maritimes d'une puissance asym&#233;trique&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, &lt;i&gt;Echo&lt;/i&gt;, 81, 3&#160;juillet 2025.&lt;/p&gt;

-
&lt;a href="https://www.education-defense.fr/-Mers-et-oceans-" rel="directory"&gt;Mers et oc&#233;ans&lt;/a&gt;


		</description>


 <content:encoded>&lt;img src='https://www.education-defense.fr/IMG/logo/arton920.png?1788464806' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='125' alt=&#034;&#034; /&gt;
		&lt;div class='rss_texte'&gt;&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;img alt=&#034;&#034; height='333' src='https://www.education-defense.fr/IMG/distant/jpg/1-179jpgdocid187-7edec5e2.jpg?1788537501' style='max-width: 200px; max-height: 200px;' width='500' /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Revue navale lors de l'exercice Zolfaghar 1401 en janvier 2023 (source - &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;IRNA&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Leader de l'Islam chiite, l'Iran est une puissance r&#233;gionale perturbatrice dont les actions ont des r&#233;percussions mondiales du fait de sa position strat&#233;gique face au d&#233;troit d'Ormuz (par lequel transite un tiers du p&#233;trole mondial), mais aussi du fait de sa volont&#233; d'acc&#233;der &#224; l'arme nucl&#233;aire et d'une hostilit&#233; d'un demi-si&#232;cle &#224; l'&#233;gard d'Isra&#235;l.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Comment un pays frapp&#233; par un embargo de longue dur&#233;e, dont les ressources sont limit&#233;es et qui se pr&#233;pare &#224; une guerre potentielle avec les Etats-Unis depuis quarante ans, utilise-t-il ses moyens navals pour s'affirmer&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;? Alors que la doctrine strat&#233;gique iranienne &#233;tait jusqu'&#224; pr&#233;sent terrestre et id&#233;ologique, ne voit-on pas &#233;merger de nos jours une strat&#233;gie navale dont les leviers seraient plus opportunistes qu'il n'y para&#238;t&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Sans &#234;tre une marine oc&#233;anique, la marine iranienne recherche une affirmation r&#233;gionale en pratiquant une strat&#233;gie asym&#233;trique de d&#233;ni d'acc&#232;s. Du d&#233;troit d'Ormuz &#224; la Mer Rouge, Fatima Moussaoui, enseignante &#224; Sciences Po Paris et membre du &lt;a href=&#034;https://cercle-k2.fr/&#034;&gt;cercle de r&#233;flexion K2&lt;/a&gt;&#160;se penche sur ces questions. Sp&#233;cialiste de la projection de puissance iranienne au Moyen-Orient (1), elle r&#233;pond aux questions d'&lt;em&gt;Echo&lt;/em&gt;, le podcast du &lt;a href=&#034;https://education-defense.fr/spip.php?article798&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CESM&lt;/span&gt;.&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;_______________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MOUSSAOUI&lt;/span&gt; (Fatima),&#160;&lt;em&gt;Iran's military power projection and empowerment of Ansare Allah&lt;/em&gt;,&#160;Springer International Publishing &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;AG&lt;/span&gt;, 2025, 218 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;/p&gt;
&lt;iframe allow=&#034;autoplay; clipboard-write; encrypted-media; fullscreen; picture-in-picture&#034; allowfullscreen=&#034;&#034; data-testid=&#034;embed-iframe&#034; frameborder=&#034;0&#034; height=&#034;352&#034; loading=&#034;lazy&#034; src=&#034;https://open.spotify.com/embed/episode/0SdDi1VaSZCgwgMEHu6IR5?utm_source=generator&#034; style=&#034;border-radius:12px&#034; width=&#034;100%&#034;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/span&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;
		
		</content:encoded>


		

	</item>
<item xml:lang="fr">
		<title>Pr&#233;cis de la puissance maritime (2020)</title>
		<link>https://www.education-defense.fr/Precis-de-la-puissance-maritime-2020</link>
		<guid isPermaLink="true">https://www.education-defense.fr/Precis-de-la-puissance-maritime-2020</guid>
		<dc:date>2020-10-10T06:16:23Z</dc:date>
		<dc:format>text/html</dc:format>
		<dc:language>fr</dc:language>
		<dc:creator>Nghia NGUYEN</dc:creator>






		<dc:subject>Strat&#233;gie/Relations internationales</dc:subject>
		<dc:subject>Marines</dc:subject>
		<dc:subject>Mers &amp; oc&#233;ans</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;ographie</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;opolitique</dc:subject>
		<dc:subject>Enseignants</dc:subject>
		<dc:subject>Enseignement de d&#233;fense</dc:subject>
		<dc:subject>Mondialisation</dc:subject>

		<description>
&lt;p&gt;Analyste maritime, Yan &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;GIRON&lt;/span&gt; pr&#233;sente une approche conceptuelle de la puissance maritime, insistant en particulier sur l'appropriation des ressources halieutiques et l'&#233;conomie portuaire comme enjeux g&#233;opolitiques. Son dernier ouvrage est pr&#233;sent&#233; par le site de la revue Conflits. &lt;br class='autobr' /&gt; __________ &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;GIRON&lt;/span&gt; (Yan), Pr&#233;cis de la puissance maritime. Agir sur les oc&#233;ans, &#201;ditions Bernard Giovanangeli, 2020, 176 p.&lt;/p&gt;


-
&lt;a href="https://www.education-defense.fr/-Mers-et-oceans-" rel="directory"&gt;Mers et oc&#233;ans&lt;/a&gt;


		</description>


 <content:encoded>&lt;img src='https://www.education-defense.fr/IMG/logo/arton645.jpg?1788464821' class='spip_logo spip_logo_right' width='100' height='150' alt=&#034;&#034; /&gt;
		&lt;div class='rss_texte'&gt;&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Analyste maritime, Yan &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;GIRON&lt;/span&gt; pr&#233;sente une approche conceptuelle&#160;de la puissance maritime, insistant en particulier sur l'appropriation des ressources halieutiques et l'&#233;conomie portuaire comme enjeux g&#233;opolitiques. Son dernier ouvrage est pr&#233;sent&#233; par le site de la revue &lt;a href=&#034;https://www.revueconflits.com/yan-giron-puissance-maritime/?utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=revue_conflits_les_dernieres_mises_en_ligne&amp;utm_term=2020-10-09&#034;&gt;&lt;em&gt;Conflits&lt;/em&gt;.&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;__________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;GIRON&lt;/span&gt; (Yan), &lt;em&gt;Pr&#233;cis de la puissance maritime. Agir sur les oc&#233;ans&lt;/em&gt;, &#201;ditions Bernard Giovanangeli, 2020, 176 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;div style=&#034;width:560px; padding:10px; margin:auto; text-align:center;&#034;&gt; &lt;iframe frameborder=&#034;0&#034; height=&#034;188px&#034; scrolling=&#034;no&#034; src=&#034;https://embed.acast.com/634d80ce406c2a001118ac79/634d80d3d944c70012efca37&#034; style=&#034;border:none;overflow:hidden;&#034; title=&#034;Embed Player&#034; width=&#034;100%&#034;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt; &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;
		
		</content:encoded>


		

	</item>
<item xml:lang="fr">
		<title>L'art op&#233;ratif&#160;: une rupture intellectuelle dans la pens&#233;e militaire</title>
		<link>https://www.education-defense.fr/L-art-operatif-une-rupture-intellectuelle-dans-la-pensee-militaire</link>
		<guid isPermaLink="true">https://www.education-defense.fr/L-art-operatif-une-rupture-intellectuelle-dans-la-pensee-militaire</guid>
		<dc:date>2019-12-31T11:26:10Z</dc:date>
		<dc:format>text/html</dc:format>
		<dc:language>fr</dc:language>
		<dc:creator>Nghia NGUYEN</dc:creator>






		<dc:subject>Histoire militaire/Batailles</dc:subject>
		<dc:subject>Strat&#233;gie/Relations internationales</dc:subject>
		<dc:subject>Guerre</dc:subject>
		<dc:subject>Enseignement de d&#233;fense</dc:subject>
		<dc:subject>Doctrine/Strat&#233;gie nationale</dc:subject>

		<description>
&lt;p&gt;Expression popularis&#233;e par les travaux de l'historien Jean &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt; et de son &#233;quipe de chercheurs sur le conflit germano-sovi&#233;tique durant la Deuxi&#232;me Guerre mondiale (1), l' &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;art op&#233;ratif&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; est devenu un sujet &#224; la mode sans que beaucoup ne parviennent pour autant &#224; y donner une d&#233;finition et une signification claires. C'est que le concept, attach&#233; &#224; la pens&#233;e militaire sovi&#233;tique des ann&#233;es 1920/1930, ne se laisse pas r&#233;sumer en une simple phrase et souligne, au-del&#224; des caract&#232;res&#160;(&#8230;)&lt;/p&gt;


-
&lt;a href="https://www.education-defense.fr/-Strategie-" rel="directory"&gt;Strat&#233;gie&lt;/a&gt;


		</description>


 <content:encoded>&lt;img src='https://www.education-defense.fr/IMG/logo/arton609.jpg?1788464854' class='spip_logo spip_logo_right' width='127' height='150' alt=&#034;&#034; /&gt;
		&lt;div class='rss_texte'&gt;&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Expression popularis&#233;e par les travaux de l'historien Jean &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; et de son &#233;quipe de chercheurs sur le conflit germano-sovi&#233;tique durant la Deuxi&#232;me Guerre mondiale (1), l' &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;art op&#233;ratif&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; est devenu un sujet &#224; la mode sans que beaucoup ne parviennent pour autant &#224; y donner une d&#233;finition et une signification claires. C'est que le concept, attach&#233; &#224; la pens&#233;e militaire sovi&#233;tique des ann&#233;es 1920/1930, ne se laisse pas r&#233;sumer en une simple phrase et souligne, au-del&#224; des caract&#232;res id&#233;ologiques sp&#233;cifiques &#224; l'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;URSS&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, une v&#233;ritable rupture que d'aucuns d&#233;crivent comme intellectuelle et cognitive eu &#233;gard &#224; la mani&#232;re occidentale de penser la guerre.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;L'art op&#233;ratif&#160;: origines et divergences avec l'&#233;cole de guerre allemande&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;C'est avec la Premi&#232;re Guerre mondiale et dans le creuset de la r&#233;volution bolchevique et de la guerre civile qu'&#233;mergent les hommes qui vont th&#233;oriser l'art op&#233;ratif, au premier rang desquels on trouve l'un des organisateurs de l'Arm&#233;e rouge naissante, Mikhail &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FROUNZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&#201; (1885-1925), mais surtout des officiers dont les plus c&#233;l&#232;bres sont Alexandre &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SVETCHINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1878-1938), Gueorgui &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;ISSERSON&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1898-1976), Vladimir &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TRIANDAFILLOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1894-1931) et le futur &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article616&#034;&gt;mar&#233;chal Mikhail &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TOUKHATCHEVSKI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1893-1937).&lt;/a&gt; Si &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FROUNZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&#201; et &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TRIANDAFILLOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; meurent pr&#233;matur&#233;ment &#8211; le premier au cours d'une op&#233;ration m&#233;dicale, le second dans un accident d'avion&#160;-, &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SVETCHINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; et &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TOUKHATCHEVSKI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; seront sacrifi&#233;s &#224; la parano&#239;a criminelle de Joseph &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;STALINE&lt;/span&gt; (1878-1953) lors des purges du haut commandement.&#160;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;ISSERSON&lt;/span&gt;, quant &#224; lui,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; sera envoy&#233; de longues ann&#233;es au goulag.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Ces hommes qui se sont connus dans une &#233;poque de d&#233;sorganisation tragique et troubl&#233;e, ont cependant aussi v&#233;cu plus d'une d&#233;cennie de libert&#233; intellectuelle avant d'&#234;tre rattrap&#233;s par la terreur stalinienne. Tous avaient pr&#233;sent &#224; l'esprit le premier conflit mondial et les sanglants blocages n&#233;s de la convergence de la R&#233;volution industrielle et de th&#233;ories militaires privil&#233;giant la bataille de destruction. Comment sortir d'une situation qui ne pouvait que se figer dans les tranch&#233;es, o&#249; l'effroyable puissance de feu des bellig&#233;rants annihilait d'embl&#233;e toute transformation d'un gain tactique (une perc&#233;e) en un gain op&#233;rationnel (une exploitation)&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;? C'est &#224; partir de ce constat, et pour permettre le passage du succ&#232;s tactique au succ&#232;s op&#233;rationnel &#8211; bien plus significatif et plus d&#233;cisif &#224; l'&#233;chelle d'un conflit &#8211; partant rompre avec la guerre de position, que cette brillante g&#233;n&#233;ration d'officiers a th&#233;oris&#233; une rupture d'abord intellectuelle puis doctrinale appel&#233;e &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;art op&#233;ratif&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Si des &#233;l&#233;ments de r&#233;flexion importants &#224; l'art op&#233;ratif n'&#233;chappent pas aux arm&#233;es occidentales d&#232;s les guerres napol&#233;oniennes, ces derni&#232;res n'en tirent cependant pas les m&#234;mes conclusions. La mani&#232;re dont la Wehrmacht va mettre en pratique la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt; est, &#224; cet &#233;gard, symptomatique. Atteindre l'ennemi dans la profondeur de son dispositif en d&#233;truisant sa cha&#238;ne de commandement, ces centres logistiques et en d&#233;sorganisant ses r&#233;seaux faisait aussi partie des objectifs de la guerre allemande de 1939 &#224; 1941. Toutefois, la pens&#233;e militaire allemande ne va s'en tenir qu'&#224; la dimension tactique - celle du combat pur &#8211; se coupant d'une vision strat&#233;gique et, au-del&#224;, politique du conflit. Elle reste, en cela, l'h&#233;riti&#232;re des guerres napol&#233;oniennes qu'elle pousse jusqu'&#224; leur extr&#233;mit&#233; conceptuelle au point d'en interpr&#233;ter &#224; contresens &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CLAUSEWITZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;. Ainsi, l'arm&#233;e allemande con&#231;oit-elle la victoire comme une addition de succ&#232;s tactiques se traduisant dans la recherche syst&#233;matique de la perc&#233;e suivie d'encerclements et de v&#233;ritables batailles de destruction des forces ennemies.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;La &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt; et l'art op&#233;ratif ont aussi en point commun de mettre en avant le r&#244;le fondamental des unit&#233;s m&#233;canis&#233;es, autre enseignement de l'entre-deux-guerres. Ce point commun est cependant fallacieux quand on sait que les ressorts des deux conceptions divergent profond&#233;ment. Ainsi, et sans sous-estimer l'apport des autres th&#233;oriciens, c'est au Mar&#233;chal &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TOUKHATCHEVSKI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; que l'on doit la v&#233;ritable synth&#232;se conceptuelle avant que les purges staliniennes combin&#233;es au faible niveau op&#233;rationnel de l'Arm&#233;e rouge ne relayent l'art op&#233;ratif aux oubliettes jusqu'&#224; &lt;a href=&#034;http://www.education-defense.fr/spip.php?article251&#034;&gt;l'invasion allemande de 1941.&lt;/a&gt; Pressentant le caract&#232;re global et absolu du prochain conflit, &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TOUKHATCHEVSKI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; pr&#233;conisera en effet l'int&#233;gration de la politique industrielle &#224; la doctrine militaire et &#224; la politique &#233;trang&#232;re. Ce faisant, il met au c&#339;ur de l'art op&#233;ratif une dimension &#233;conomique et logistique structurante, qui n'existe pas au sein de la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Bien au contraire, c'est l'inadaptation structurelle de l'&#233;conomie du Reich nazi &#224; un conflit de longue dur&#233;e - dont le sacrifice de la logistique est l'expression - qui contraint la Wehrmacht &#224; une fuite en avant dans la prouesse tactique (2). Non seulement l'&#233;tat-major allemand va &#233;laborer ses plans d'op&#233;rations sur la base conjoncturelle d'une mobilisation industrielle tardive mais il reste, d'un point de vue intellectuel, plus que jamais enferm&#233; dans le dogme de la victoire tactique. Inversement, &#224; partir des m&#234;mes enseignements (la Premi&#232;re Guerre mondiale) et des m&#234;mes imp&#233;ratifs (la m&#233;canisation nouvelle des arm&#233;es), les Sovi&#233;tiques vont penser la guerre qui vient de mani&#232;re syst&#233;mique et non plus uniquement militaire, dans une g&#233;ographie et sur une dur&#233;e diff&#233;rentes. Une doctrine o&#249; l'op&#233;ration dans la profondeur va d&#233;sormais se substituer &#224; la bataille dans la profondeur de la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Les fondements de l'art op&#233;ratif&#160;: le primat du politique ou redonner un sens &#224; la guerre&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Avec l'art op&#233;ratif, ce n'est plus la situation tactique qui conduit et d&#233;cide du cours de la guerre. Au contraire, la tactique est rel&#233;gu&#233;e &#224; un ensemble de techniques que les arm&#233;es doivent ma&#238;triser pour pouvoir conduire la bataille ni plus ni moins. Simple maillon, elle est d&#233;sormais int&#233;gr&#233;e dans une cha&#238;ne o&#249; c'est la strat&#233;gie, elle-m&#234;me subordonn&#233;e &#224; la d&#233;cision politique, qui prend le pas. En clair, c'est le pouvoir politique qui fixe la strat&#233;gie sans se laisser imposer par l'&#233;tat-major militaire des consid&#233;rations tactiques autres qu'au plan technique.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'art op&#233;ratif traduira ainsi en objectifs militaires op&#233;rationnels ce que le pouvoir politique au plus haut niveau aura d&#233;fini comme objectifs strat&#233;giques. Partant, l'action politique redonne un sens &#224; la conduite de la guerre, que l'appr&#233;hension purement tactique de celle-ci ne permet pas. L'absence d'un sens politique clair &#224; donner &#224; la strat&#233;gie am&#233;ricaine au Vietnam sera le reproche que le Colonel John A. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;III&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; fera &#224; son pays plus tard&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;; cause fondamentale selon lui de la d&#233;faite du bellig&#233;rant pourtant le plus puissant du conflit vietnamien. Cette analyse conduira &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &#224; transposer les principes de l'art op&#233;ratif dans la strat&#233;gie de la puissance a&#233;rienne post-Guerre froide (3).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;C'est &#224; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SVETCHINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; que l'on attribue la paternit&#233; de l'expression art op&#233;ratif, &lt;em&gt;operativ iskutsvo&lt;/em&gt; &#233;galement traduit en &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;op&#233;ratique&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;. Selon Joseph &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;HENROTIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;niveau op&#233;rationnel&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;op&#233;ratif&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; et &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;op&#233;ratique&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; peuvent &#234;tre compris comme des synonymes, et ces mots traduisent un niveau interm&#233;diaire entre l'&#233;chelle tactique et l'&#233;chelle strat&#233;gique. D'un point de vue th&#233;orique, l'art op&#233;ratif ne recherchera pas la bataille de destruction, ni le combat d'attrition, ni m&#234;me le contact si cela &#233;tait envisageable. La victoire tactique n'est plus con&#231;ue tel un objectif en soi. Certes, il faut bien percer le dispositif ennemi &#224; un moment donn&#233;, ce qui pourra s'obtenir par de puissantes concentrations d'artillerie et d'infanterie.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cependant, si les premiers objectifs tactiques ressemblent &#224; ceux d'une &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt;, ils ne rev&#234;tent plus du tout la m&#234;me signification &#224; l'&#233;chelle strat&#233;gique. Car l'art op&#233;ratif se veut avant tout comme un cadre de conduite op&#233;rationnel tourn&#233; vers un objectif strat&#233;gique d&#233;fini par le pouvoir politique, ce qui l'am&#232;ne &#224; un changement d'&#233;chelle dans la perspective m&#234;me de la bataille.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;img alt=&#034;&#034; height='334' src='https://www.education-defense.fr/IMG/distant/jpg/3-37jpgdocid1225-f889bfe2.jpg?1788466012' style='max-width: 7O0px; max-height: 500px;' width='500' /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Chars T-34/76 de la 3&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e de la Garde &#224; l'entra&#238;nement durant l'&#233;t&#233; 1942. L'art op&#233;ratif s'appuie sur des unit&#233;s blind&#233;es et d'infanterie motoris&#233;e capable d'agir &#224; des centaines de kilom&#232;tres derri&#232;re la perc&#233;e. Ces unit&#233;s terestres doivent pouvoir combattre dans la profondeur et de mani&#232;re coordonn&#233;e avec des arm&#233;es a&#233;riennes&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Les modalit&#233;s de l'art op&#233;ratif&#160;: l'offensive dans la profondeur&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;C'est &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TRIANDAFILLOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; qui th&#233;orisa la notion d'offensive dans la profondeur, qui bouleverse l'&#233;chelle m&#234;me de la confrontation. Celle-ci n'est d&#233;sormais plus envisag&#233;e au niveau du champ de bataille (l'&#233;chelle de la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt;) mais &#224; celui du th&#233;&#226;tre d'op&#233;rations (4). Le d&#233;roul&#233; chronologique de l'affrontement n'est plus le m&#234;me non plus. &#192; la bataille classique avec ses objectifs tactiques vont succ&#233;der une s&#233;rie d'offensives plus ou moins rapproch&#233;es dans le temps. Ces derni&#232;res pourront se d&#233;ployer sur des espaces fort &#233;loign&#233;s les uns des autres, mais elles seront toujours coordonn&#233;es &#224; l'&#233;chelle du th&#233;&#226;tre. Surtout, l'ennemi n'est plus appr&#233;hend&#233; comme un objectif mat&#233;riel &#224; an&#233;antir, mais comme un syst&#232;me qu'il faut paralyser progressivement avant de pouvoir l'abattre.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'art op&#233;ratif va donc consister en plusieurs actions int&#233;gr&#233;es dans un cadre coh&#233;rent et articul&#233;, dont l'adversaire ne distinguera pas - ou mal &#8211; les centres de gravit&#233; partant le ou les objectifs strat&#233;giques r&#233;els. Ces offensives lui appara&#238;tront comme autant d'op&#233;rations cloisonn&#233;es et diff&#233;rentes, sans relations directes. Celles-ci se traduiront pourtant comme de v&#233;ritables chocs op&#233;rationnels continus (&#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;chocs op&#233;ratifs&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; ou &lt;em&gt;udar&lt;/em&gt;), des vagues offensives &#233;chelonn&#233;es dans l'espace et le temps qui ont pu faire parler d'un &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;rouleau compresseur&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; (5). On l'aura compris, l'art op&#233;ratif suppose une planification logistique que la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt; ignore et ce sont les contraintes logistiques - plus que la r&#233;sistance allemande - qui arr&#234;tent les deux offensives g&#233;antes de l'Arm&#233;e rouge&#160;: &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article252&#034;&gt;Bagration&lt;/a&gt; en 1944 et &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article341&#034;&gt;Vistule-Oder&lt;/a&gt; en 1945. Ces deux op&#233;rations - chefs-d'&#339;uvre de l'art op&#233;ratif sovi&#233;tique - ont cependant fait r&#233;aliser des bonds op&#233;rationnels de plusieurs centaines de kilom&#232;tres dans les deux cas (6). La premi&#232;re lib&#232;re l'ensemble du territoire sovi&#233;tique et la seconde am&#232;ne l'Arm&#233;e rouge, quelques mois plus tard, aux portes de Berlin.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Le dimensionnement des unit&#233;s doit &#233;galement s'adapter &#224; la doctrine, et ce sont de puissantes unit&#233;s m&#233;canis&#233;es capables de combattre dans une dimension interarmes et interarm&#233;es qui &#233;mergent de l'art op&#233;ratif. Si &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FROUNZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&#201; avait encourag&#233; la coop&#233;ration interarmes ainsi que la flexibilit&#233; des formations tactiques, &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TRIANDAFILLOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; transpose d&#233;j&#224; les principes de l'art op&#233;ratif terrestre dans les airs, non pour op&#233;rer des bombardements strat&#233;giques selon la &lt;a href=&#034;http://revues.univ-tlse2.fr/pum/nacelles/index.php?id=349&#034;&gt;th&#233;orie du G&#233;n&#233;ral Giulio &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;DOUHET&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1869-1930),&lt;/a&gt; mais pour acqu&#233;rir la supr&#233;matie a&#233;rienne qui permettra d'appuyer les offensives dans la profondeur. Cependant, c'est encore &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TOUKHATCHEVSKI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, qui per&#231;oit la v&#233;ritable dimension de la m&#233;canisation des arm&#233;es, ce bien avant ses homologues allemands.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'offensive dans la profondeur cr&#233;&#233;e, donc, une rupture dans le dispositif adverse &#224; laquelle succ&#232;de une s&#233;quence d'op&#233;rations combin&#233;es dont l'objectif est de couper les lignes de communication, d&#233;truire les d&#233;p&#244;ts logistiques et les centres de commandement, d&#233;vaster les infrastructures industrielles et &#233;conomiques (7)... En engageant &#224; la fois le front et les arri&#232;res de l'ennemi, elle fragmente son dispositif et menace directement ses centres nerveux et ses synergies. C'est toute la coh&#233;rence de l'ennemi en tant que syst&#232;me organis&#233; qui est vis&#233;e. L'offensive telle qu'elle est d&#233;finie par l'art op&#233;ratif ne recouvre pas seulement une profondeur au sens g&#233;ographique. Elle d&#233;signe &#233;galement la profondeur structurelle au sens synerg&#233;tique et r&#233;seau du syst&#232;me ennemi, qu'il faut atteindre et an&#233;antir en emp&#234;chant les diff&#233;rents &#233;chelons, composants et centres de pouvoir interagir entre eux.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'art op&#233;ratif &#233;rige aussi en principe d'action une v&#233;ritable strat&#233;gie de tromperie du renseignement adverse (mais aussi des alli&#233;s). C'est la &lt;em&gt;Maskirovka&lt;/em&gt; (&#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;d&#233;ception&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;) qui constitue un volet &#224; part enti&#232;re de toute op&#233;ration avec un ensemble d'actions coordonn&#233;es visant &#224; dissimuler et - si cela n'est pas possible - &#224; manipuler, intoxiquer et d&#233;sinformer par tous les moyens (8). Partant du sommet de l'&#201;tat (de&#160;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;STALINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; en fait) et ruisselant jusqu'aux unit&#233;s &#233;l&#233;mentaires d'une arm&#233;e comptant plusieurs millions de soldats, la &lt;em&gt;Maskirovka&lt;/em&gt; a su aveugler le renseignement adverse, cr&#233;er la surprise, tromper sur les centres de gravit&#233; des offensives et les objectifs strat&#233;giques, ce que les Allemands ne parviendront pas &#224; r&#233;aliser &#224; l'&#233;chelle du th&#233;&#226;tre d'op&#233;rations.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Une pens&#233;e militaire toujours f&#233;conde&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Pens&#233;e f&#233;conde qui a fait ses preuves durant le plus grand conflit de tous les temps, l'art op&#233;ratif a &#233;t&#233; illustr&#233;, selon la m&#233;taphore de &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SVETCHINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; et d'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;ISSERSON&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, comme de petits pas tactiques permettant la r&#233;alisation de bonds op&#233;rationnels&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;; ces derniers &#233;tant toujours guid&#233;s par une strat&#233;gie &#233;manant du pouvoir politique. La doctrine sovi&#233;tique ira jusqu'&#224; accepter qu'une offensive soit localement, ou en partie, tenue en &#233;chec dans ses modalit&#233;s tactiques. Une bataille pourra &#234;tre perdue localement&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;; l&#224; n'est pas l'essentiel. Paradoxalement, il se pourra m&#234;me que la victoire &#233;merge d'une s&#233;rie de d&#233;faites tactiques, pour peu que ces derni&#232;res ouvrent les perspectives strat&#233;giques attendues non &#224; l'&#233;chelle de tel ou tel champ de bataille, mais &#224; l'&#233;chelle du th&#233;&#226;tre d'op&#233;rations. La finalit&#233; de l'art op&#233;ratif r&#233;side ici&#160;: &#224; savoir ouvrir des perspectives strat&#233;giques dont l'objectif final est l'an&#233;antissement d'un ennemi analys&#233; d'un point de vue syst&#233;mique. Doctrine r&#233;solument offensive, l'art op&#233;ratif se situe aux antipodes de la pens&#233;e militaire allemande qui ne recherchait que les victoires tactiques. Il la d&#233;passe pour finalement la dominer.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'h&#233;ritage de l'art op&#233;ratif est toujours vivant. Annon&#231;ant ce que les sp&#233;cialistes ont appel&#233; &#224; la fin de la Guerre froide la R&#233;volution dans les Affaires Militaires (&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;RAM&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;), il a &#233;t&#233; int&#233;gr&#233; &#224; la doctrine am&#233;ricaine appel&#233;e &lt;em&gt;Air-Land Battle&lt;/em&gt; &#224; partir des ann&#233;es 1980. C'est aussi dans cette perspective qu'il faut aborder la mod&#233;lisation de l'ennemi en cinq cercles selon la th&#233;orie du Colonel John A. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;III&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (9). Cependant, si &lt;em&gt;Air-Land Battle&lt;/em&gt; a pu impressionner c'est davantage par le d&#233;veloppement et l'int&#233;gration massive de la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;HI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;-&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;TECH&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; dans les nouveaux syst&#232;mes d'armements et de communication que dans l'innovation conceptuelle qui, en fait, a &#233;t&#233; plut&#244;t appauvrie. Reprenant, en effet, les principes de l'art op&#233;ratif, plus que jamais optimis&#233;s par les r&#233;volutions technologiques et de l'armement de la fin du &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;XX&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; si&#232;cle, la pens&#233;e militaire occidentale les ont cependant r&#233;duits &#224; un mode d'emploi des grandes unit&#233;s interarm&#233;es oubliant quelque peu la finalit&#233; profonde de l'art op&#233;ratif.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;L'approche syst&#233;mique de l'ennemi est toujours &#233;tudi&#233;e dans les &#233;coles militaires occidentales, et l'art op&#233;ratif reste d'actualit&#233; avec la remont&#233;e des &#201;tats-puissances et l'&#233;ventualit&#233; d'un retour des conflits de haute intensit&#233; en ce d&#233;but de &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;XXI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; si&#232;cle. Cependant, la doctrine est aujourd'hui mise au d&#233;fi de repenser son adaptation aux mutations de la conflictualit&#233;. Notamment avec l'&#233;mergence d'acteurs non &#233;tatiques, transfrontaliers, cach&#233;s au sein des populations et menant des guerres dont les espaces-temps, ainsi que les centres de gravit&#233;, constituent de nouveaux syst&#232;mes.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;__________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Jean) (dir.), &lt;em&gt;La Wehrmacht. La fin d'un mythe&lt;/em&gt;, Paris, Perrin, 2019, pp. 204-207.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FRIESER&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Karl-Heinz), &lt;em&gt;Le mythe de la guerre-&#233;clair. La campagne de l'Ouest de 1940&lt;/em&gt;, Paris, Belin, 2003, 480 p. Application tactique d'une strat&#233;gie de court-terme eu &#233;gard &#224; l'impr&#233;paration &#233;conomique du Reich &#224; une guerre longue, la &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;/em&gt; est m&#234;me consid&#233;r&#233;e par Karl-Heinz &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FRIESER&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; comme une reconstitution &lt;em&gt;a posteriori&lt;/em&gt; de la propagande nazie s'appuyant davantage sur les erreurs strat&#233;giques alli&#233;es et le haut degr&#233; d'initiative tactique de la Wehrmacht, que sur un plan pr&#233;m&#233;dit&#233; et encore moins un v&#233;ritable effort de th&#233;orisation.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;III&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (John A.), &lt;em&gt;La campagne a&#233;rienne. Planification en vue du combat&lt;/em&gt;, Paris, Economica, 1998, 206 p. Officier de l'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;US&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; Air Force, &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; a &#233;t&#233; le concepteur de la campagne a&#233;rienne de la Guerre du Golfe (1990-1991), durant laquelle il valida son mod&#232;le th&#233;orique des cinq cercles. Envisageant l'ennemi comme un syst&#232;me, il le d&#233;compose en cinq &#233;l&#233;ments cl&#233;s qui sont par ordre d'importance&#160;: la capacit&#233; d&#233;cisionnelle (le pouvoir politico-militaire), les organes vitaux, les infrastructures, la population et les forces arm&#233;es. Dans ces cinq cercles se trouvent les diff&#233;rents &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;centres de gravit&#233;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; qu'il faut savoir frapper int&#233;gralement ou en partie, simultan&#233;ment ou de mani&#232;re progressive, selon les objectifs strat&#233;giques recherch&#233;s.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. Le th&#233;&#226;tre d'op&#233;rations est un espace de taille variable dans lequel se d&#233;roule un conflit arm&#233;, bien plus large qu'un simple champ de bataille.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. Cette doctrine du &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;rouleau compresseur sovi&#233;tique&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; &#233;tait bien r&#233;elle durant la Guerre froide o&#249; une offensive du Pacte de Varsovie &#233;tait encore pr&#233;sent&#233;e comme une succession de plusieurs &#233;chelons offensifs devant submerger et d&#233;truire les forces de l'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;OTAN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;. Le premier &#233;chelon avait ainsi pour objectif de rompre le dispositif otanien sur quelques kilom&#232;tres afin d'ouvrir des br&#232;ches accessibles &#224; un deuxi&#232;me &#233;chelon d'attaque qui s'enfoncerait de plusieurs dizaines de kilom&#232;tres avant d'&#234;tre relev&#233;, &#224; son tour, par un troisi&#232;me &#233;chelon qui porterait l'offensive au-del&#224; de 100 km dans la profondeur.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. Une comparaison sera &#233;tablie avec le rythme de progression des Am&#233;ricains et des Britanniques &#224; l'Ouest au m&#234;me moment. Il faut 45 jours aux alli&#233;s occidentaux pour lib&#233;rer Caen situ&#233;e seulement &#224; une quinzaine de kilom&#232;tres des &lt;a href=&#034;http://www.education-defense.fr/spip.php?article230&#034;&gt;plages du d&#233;barquement&#8230;&lt;/a&gt; Fin ao&#251;t, Paris vient juste d'&#234;tre lib&#233;r&#233;e. Il est vrai cependant que le co&#251;t humain n'est pas le m&#234;me selon que l'on s'est battu en Normandie ou en Bi&#233;lorussie.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. Nikolai Efimovich &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VARFOLOMEEV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1890-1939), autre th&#233;oricien de l'art op&#233;ratif, affirmait en 1936&#160;: &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;La victoire s'obtient par une s&#233;rie enti&#232;re d'op&#233;rations cha&#238;n&#233;es entre elles, se d&#233;veloppant cons&#233;cutivement l'une apr&#232;s l'autre, logiquement li&#233;es entre elles, unies par un but final commun, chacun atteignant des buts limit&#233;s, interm&#233;diaires.&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOBOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Vladimir Nikola&#239;evivh), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;R&#244;le et place de la ruse dans l'art militaire&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, &lt;em&gt;Strat&#233;gique&lt;/em&gt;, 55, 1992/3.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;III&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (John A.), &lt;em&gt;La campagne a&#233;rienne. Planification en vue du combat&lt;/em&gt;, op. cit.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&#8203;_______________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;img alt=&#034;&#034; height='383' src='https://www.education-defense.fr/IMG/distant/jpg/1-104jpgdocid122-5c491367.jpg?1788465947' style='max-width: 700px; max-height: 500px;' width='500' /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Carte du front de l'Est en 1942. La partie verte la plus au nord correspond au saillant de Rjev (op&#233;ration Mars) et la partie jaune au sud repr&#233;sente la fermeture de la poche de Stalingrad (op&#233;rations Uranus et petite Saturne)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Une &#233;tude de cas&#160;: la bataille des quatre plan&#232;tes&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Bien &#233;tudi&#233; par J. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, la bataille des &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;quatre plan&#232;tes&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; (fin 1942-d&#233;but 1943) est particuli&#232;rement repr&#233;sentative de cet art op&#233;ratif sovi&#233;tique. Alors que les Allemands focalisent sur la &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article374&#034;&gt;bataille de Stalingrad,&lt;/a&gt; depuis l'&#233;t&#233; 1942, et y usent la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e et ses alli&#233;s, les Sovi&#233;tiques d&#233;clenchent sur un front nord-sud de plus de 2000 km de long, quatre op&#233;rations majeures d'encerclement dont deux sont des &#233;checs. Du 25&#160;novembre au 20&#160;d&#233;cembre 1942, l'op&#233;ration Mars sur laquelle s'appuie l'op&#233;ration Jupiter tente de r&#233;duire le saillant de Rjev. Cette r&#233;gion situ&#233;e &#224; 230 km &#224; l'ouest de Moscou joue un r&#244;le important dans le syst&#232;me d&#233;fensif allemand suite &#224; l'&#233;chec de l'offensive contre la capitale sovi&#233;tique en d&#233;cembre 1941. L'offensive du G&#233;n&#233;ral Gueorgui &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;JOUKOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1896-1974) se solde par un &#233;chec qui fait pr&#232;s de 100 000 morts du c&#244;t&#233; de l'Arm&#233;e rouge. Non seulement le G&#233;n&#233;ral Walter &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MODEL&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1891-1945) a tenu mais il a d&#233;truit 1600 blind&#233;s sovi&#233;tiques et emp&#234;ch&#233; le deuxi&#232;me mouvement en direction de Smolensk&#160;: l'op&#233;ration Jupiter.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Au sud, en revanche, l'op&#233;ration Uranus, d&#233;clench&#233;e quelques jours auparavant (19-23&#160;novembre), est un succ&#232;s. La d&#233;sint&#233;gration de la 3&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e roumaine en quelques heures et la jonction des arm&#233;es sovi&#233;tiques le 22&#160;novembre sur le Don, &#224; Kalatch, permettent l'encerclement de la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e dans Stalingrad ce qui d&#233;clenche une troisi&#232;me op&#233;ration appel&#233;e Saturne. Mais alors que cette derni&#232;re se donnait pour objectif Rostov, partant d'encercler le Groupe d'arm&#233;es A dans le Caucase, les Sovi&#233;tiques s'aper&#231;oivent que les forces encercl&#233;es dans la poche de Stalingrad sont bien plus importantes que ce qu'ils avaient estim&#233;&#160;: il y a non pas 90 000 mais entre 260 000 et 290 000 Allemands pris au pi&#232;ge&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;! Saturne se transforme donc en op&#233;ration petite Saturne dont l'objectif n'est plus de foncer sur Rostov, mais de renforcer l'&#233;tranglement de la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e, notamment en contrecarrant l'op&#233;ration de secours allemande organis&#233;e par le Mar&#233;chal Erich von &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MANSTEIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1887-1973)&#160;: l'op&#233;ration Wintergewitter.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Alors que le plus grand nombre ne retient que la victoire sovi&#233;tique de Stalingrad, faisant de celle-ci le &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;tournant&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; de la Deuxi&#232;me Guerre mondiale sur le front Est, la situation s'av&#232;re bien plus complexe au printemps 1943 lorsque les deux adversaires reprennent leur souffle avant &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article254&#034;&gt;la reprise des combats majeurs &#224; l'&#233;t&#233;.&lt;/a&gt; La Wehrmacht analyse la situation d'un point de vue purement tactique, et en tire une relative satisfaction. Certes, Stalingrad est un d&#233;sastre qu'il est d&#233;sormais difficile de cacher &#224; la population allemande, mais les Sovi&#233;tiques ont &#233;t&#233; vaincus au nord &#224; Rjev et si &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MANSTEIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; n'a pu sauver la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e, il a en revanche sauver le Groupe d'arm&#233;es A, ainsi que les d&#233;bris des groupes d'arm&#233;es Don et B. Surtout, dans une man&#339;uvre tactique de &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;grand style&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, il inflige &#224; &lt;a href=&#034;http://education-defense.fr/spip.php?article255&#034;&gt;Karkhov,&lt;/a&gt; en mars, une s&#233;v&#232;re d&#233;faite aux g&#233;n&#233;raux Nikola&#239; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VATOUTINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1901-1944) et Filipp &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;GOLIKOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (1900-1980) r&#233;tablissant le front allemand.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Pourtant, sous l'&#233;clairage de l'art op&#233;ratif, l'analyse de l'Arm&#233;e rouge est compl&#232;tement diff&#233;rente et l'avenir devait en confirmer la justesse. Pour&#160;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;STALINE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, la d&#233;faite du saillant de Rjev si sanglante soit-elle a, au contraire, permis de fixer de pr&#233;cieuses unit&#233;s blind&#233;es allemandes qui ont manqu&#233;es &#224; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MANSTEIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; pour l'op&#233;ration Wintergewitter (1). Et c'est l'&#233;chec de cette derni&#232;re qui condamne d&#233;finitivement la &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;VI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;sup class=&#034;typo_exposants&#034;&gt;e&lt;/sup&gt; Arm&#233;e dans Stalingrad. Par ailleurs, la chute de Stalingrad a pour cons&#233;quence un raccourcissement du front qui oblige &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MODEL&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; au retrait et &#224; l'abandon du saillant de Rjev en mars 1943 (op&#233;ration B&#252;ffel), nonobstant sa victoire tactique sur &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;JOUKOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; et celle de &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;MANSTEIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; au m&#234;me moment &#224; Karkhov&#8230;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;En r&#233;sum&#233;, on observera que les op&#233;rations sovi&#233;tiques (Mars, Uranus et les deux Saturne) &#233;taient li&#233;es en d&#233;pit de l'immensit&#233; du front, et qu'elles proc&#233;daient d'une m&#234;me r&#233;flexion strat&#233;gique l&#224; o&#249; l'&#233;tat-major allemand ne raisonnait qu'en situations tactiques localis&#233;es. Quel que soit le r&#233;sultat de Mars, Uranus et Saturne permettent la victoire de Stalingrad qui, elle, oblige la Wehrmacht &#224; &#233;vacuer le Caucase et le saillant de Rjev. Cette derni&#232;re &#233;vacuation permettant de sauver Moscou. D'un point de vue strat&#233;gique, ce sont tous ces &#233;v&#233;nements r&#233;unis qui ont port&#233; le v&#233;ritable coup d'arr&#234;t &#224; la Wehrmacht et non la bataille de Moscou ni celle de Stalingrad en tant que telles. En mars 1943, c'est l'ensemble du front allemand qui a recul&#233; en d&#233;pit de la sup&#233;riorit&#233; tactique du commandement et des unit&#233;s du Reich.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;__________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cf. Dont la division d'&#233;lite Grossdeutschland. Issue du Wachtregiment Berlin &#8211; une unit&#233; de garde d'honneur et de protocole&#160;-, la Grossdeutschland est d'abord un r&#233;giment d'infanterie qui, avec la guerre, se transforme rapidement en division d'infanterie puis en division blind&#233;e. Sp&#233;cialis&#233;e dans le combat d'infanterie m&#233;canis&#233;e, la Panzer-Division Grossdeutschland (dont l'embl&#232;me est un &lt;em&gt;Stahlhelm&lt;/em&gt; peint sur ses v&#233;hicules) s'est essentiellement battue sur le front de l'Est. Elle participe aux derniers combats dans Berlin avant de se rendre aux Britanniques.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;_______________&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Ressources&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;em&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CDEC&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;. Pens&#233;es mili-terre [en ligne]. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CONTE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Carlo), &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;THOMAS&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Baptiste) et &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WATRIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Quentin), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;L'art op&#233;ratif sovi&#233;tique et ses enseignements dans les op&#233;rations contemporaines&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; du 13&#160;mars 2017 [consult&#233; le 30&#160;d&#233;cembre 2019]. Disponible sur &lt;a class=&#034;spip_url spip_out auto&#034; href=&#034;https://www.penseemiliterre.fr/l-art-operatif-sovietique-et-ses-enseignements-dans-les-operations-contemporaines_43_1013077.html&#034; rel=&#034;nofollow external&#034;&gt;https://www.penseemiliterre.fr/l-art-operatif-sovietique-et-ses-enseignements-dans-les-operations-contemporaines_43_1013077.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;G&#201;R&#201; (Fran&#231;ois), &lt;em&gt;Dictionnaire de la pens&#233;e strat&#233;gique&lt;/em&gt;, Larousse, 1999, 320 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;HENROTIN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Joseph) &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;Udar&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;! Shimon Naveh et l'art de la guerre au niveau op&#233;ratif&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, &lt;em&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;DSI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;, 48, mai 2009.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;em&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;ISC&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;-&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;CFHM&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;-&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;IHCC&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; [en ligne]. &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOBOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Vladimir Nikola&#239;evivh), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;Le g&#233;n&#233;ral Svechin et l'&#233;volution de l'art militaire&#160;: ses id&#233;es face &#224; l'&#233;preuve du temps&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, 2005 [consult&#233; le 30&#160;d&#233;cembre 2019]. Disponible sur &lt;a class=&#034;spip_url spip_out auto&#034; href=&#034;http://www.institut-strategie.fr/strat_056_Lobov.html&#034; rel=&#034;nofollow external&#034;&gt;http://www.institut-strategie.fr/strat_056_Lobov.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOBOV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Vladimir Nikola&#239;evivh), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;R&#244;le et place de la ruse dans l'art militaire&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, &lt;em&gt;Strat&#233;gique&lt;/em&gt;, 55, 1992/3.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Jean) et &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;OTKHMEZURI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Lasha), &lt;em&gt;Barbarossa. 1941. La guerre absolue&lt;/em&gt;, Paris, Pass&#233;s/Compos&#233;s, 2019, 958 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;LOPEZ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (Jean), &lt;em&gt;Stalingrad. La bataille au bord du gouffre&lt;/em&gt;, Paris, Economica, 2008, 460 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WARDEN&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;III&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (John A.), &lt;em&gt;La campagne a&#233;rienne. Planification en vue du combat&lt;/em&gt;, Paris, Economica, 1998, 206 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;WENKIN&lt;/span&gt; (Hugues), &lt;em&gt;Blitzkrieg&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;! L'invention de la guerre m&#233;canis&#233;e&lt;/em&gt;, Paris, &#201;ditions Pierre de Taillac, 2018, 272 p.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;
		
		</content:encoded>


		

	</item>
<item xml:lang="fr">
		<title>Les puissances navales se r&#233;arment tous azimuts</title>
		<link>https://www.education-defense.fr/Les-puissances-navales-se-rearment-tous-azimuts</link>
		<guid isPermaLink="true">https://www.education-defense.fr/Les-puissances-navales-se-rearment-tous-azimuts</guid>
		<dc:date>2019-12-31T10:54:09Z</dc:date>
		<dc:format>text/html</dc:format>
		<dc:language>fr</dc:language>
		<dc:creator>Nghia NGUYEN</dc:creator>






		<dc:subject>Strat&#233;gie/Relations internationales</dc:subject>
		<dc:subject>Marines</dc:subject>
		<dc:subject>Sciences et technologies</dc:subject>
		<dc:subject>Armements</dc:subject>
		<dc:subject>Mers &amp; oc&#233;ans</dc:subject>
		<dc:subject>G&#233;opolitique</dc:subject>
		<dc:subject>Politique</dc:subject>
		<dc:subject>Enseignement de d&#233;fense</dc:subject>
		<dc:subject>Diplomatie</dc:subject>
		<dc:subject>Mondialisation</dc:subject>

		<description>&lt;p&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;BARLUET&lt;/span&gt; (Alain), &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;Les puissances navales se r&#233;arment tous azimuts&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, in &lt;i&gt;Le Figaro&lt;/i&gt;, 26&#160;f&#233;vrier 2017.&lt;/p&gt;

-
&lt;a href="https://www.education-defense.fr/-Mers-et-oceans-" rel="directory"&gt;Mers et oc&#233;ans&lt;/a&gt;


		</description>


 <content:encoded>&lt;img src='https://www.education-defense.fr/IMG/logo/arton608.png?1788464858' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='133' alt=&#034;&#034; /&gt;
		&lt;div class='rss_texte'&gt;&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Les oc&#233;ans redeviennent le th&#233;&#226;tre et l'enjeu privil&#233;gi&#233;s de la confrontation entre les &#201;tats. La mer revient au c&#339;ur des grands enjeux g&#233;ostrat&#233;giques. Depuis une d&#233;cennie, et pour la premi&#232;re fois depuis la fin de la guerre froide, les oc&#233;ans redeviennent le th&#233;&#226;tre de la confrontation entre les puissances qui renforcent massivement leurs flottes de guerre, notamment en Asie. Les zones de tension ou de conflit potentiel s'&#233;tendent de l'Atlantique &#224; la mer de Chine m&#233;ridionale, en passant par l'oc&#233;an Indien, le golfe d'Aden et la M&#233;diterran&#233;e orientale. Fin janvier, en pleine mer Rouge, les rebelles y&#233;m&#233;nites houthistes n'ont pas h&#233;sit&#233; &#224; attaquer une fr&#233;gate saoudienne.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Le r&#233;armement naval est spectaculaire. Au cours des quatre ann&#233;es &#233;coul&#233;es, la marine chinoise a mis en service 80 navires de guerre (dont un porte-avions et trois sous-marins nucl&#233;aires), soit l'ordre de grandeur de la marine nationale. P&#233;kin contr&#244;le aujourd'hui la deuxi&#232;me marine de guerre du monde en tonnage et vise la parit&#233; avec les &#201;tats-Unis &#224; l'horizon 2025. L'Inde dispose d'un porte-avions, le Vikramaditya, livr&#233; en 2013 par la Russie, et ambitionne d'en avoir trois &#224; l'horizon 2030 pour maintenir en permanence un groupe a&#233;ronaval sur ses fa&#231;ades maritimes. En Russie, la flotte sous-marine, en d&#233;sh&#233;rence il y a vingt ans, est revenue au premier plan, gr&#226;ce &#224; un savoir-faire ancien, d'excellentes acad&#233;mies navales et des budgets cons&#233;quents.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;La flotte de la Mer noire&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Les Russes sont en train de construire simultan&#233;ment trois s&#233;ries de sous-marins modernes. D'abord, des sous-marins nucl&#233;aires lanceurs d'engins (&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SNLE&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;) de type Bore&#239; (trois unit&#233;s disponibles, cinq autres en fabrication). Ensuite, des sous-marins nucl&#233;aires d'attaque (&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;SNA&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;) de type Iassen&#160;: au Severodvinsk, premier de cette classe, devraient s'ajouter six ou sept unit&#233;s. Enfin, des sous-marins classiques de type Kilo, dont six exemplaires ont &#233;t&#233; mis en service entre 2014 et 2016 pour la flotte de la mer Noire. Six unit&#233;s suppl&#233;mentaires viennent d'&#234;tre command&#233;es. En revanche, la flotte de surface russe est vieillissante et sa durabilit&#233; pose question.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Ce r&#233;armement s'accompagne d'un regain d'activit&#233; sur toutes les mers du globe. Un changement profond de l'environnement strat&#233;gique est &#224; l'&#339;uvre, caract&#233;ris&#233; par une remilitarisation rapide des oc&#233;ans. Les strat&#233;gies de puissance s'y expriment &#224; nouveau et de fa&#231;on extr&#234;mement forte. Des bouleversements que les &#233;tats-majors des nations occidentales tardent parfois &#224; prendre en compte. Apr&#232;s la chute de l'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;URSS&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, la mer a pu s'apparenter &#224; un espace de libre man&#339;uvre, d&#233;pourvu de risques majeurs. Certains strat&#232;ges, aux &#201;tats-Unis et en Grande-Bretagne notamment, anticipaient m&#234;me la fin du combat naval en haute mer. Ces appr&#233;ciations ont conduit &#224; des &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;trous capacitaires&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, comme ceux qui affectent gravement la marine britannique.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Le temps o&#249; l'on pensait pouvoir r&#233;colter, en mer aussi, les &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;dividendes de la paix&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, n'est plus d'actualit&#233;. Chinois, Indiens, Russes, Japonais, Sud-Cor&#233;ens, Australiens et d'autres nations investissent les espaces maritimes laiss&#233;s vacants &#224; la fin de la guerre froide. Une vaste comp&#233;tition s'esquisse pour le contr&#244;le de ces espaces o&#249; les puissances peuvent se mesurer, voire s'affronter, loin des cam&#233;ras et des dommages collat&#233;raux. Par ailleurs, dans plusieurs zones, comme celle du golfe de Guin&#233;e, la piraterie prosp&#232;re. Il y a trois si&#232;cles, pour devenir pirate, il fallait &#234;tre un marin aguerri. Il suffit maintenant de poss&#233;der un canot et une kalachnikov&#8230;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;&lt;strong&gt;Mont&#233;e en gamme chinoise&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Les marines asiatiques viennent de plus en plus souvent croiser en Atlantique et en M&#233;diterran&#233;e. M&#234;me constat pour la marine russe qui, depuis quelques ann&#233;es, se d&#233;ploie loin et longtemps, comme au temps de la guerre froide. &#192; Tartous, en Syrie, la r&#233;installation des Russes illustre le retour des strat&#233;gies de contr&#244;le des points d'appui et des d&#233;troits. Les Chinois d&#233;ploient des bases sur le pourtour de l'oc&#233;an Indien, de Djibouti &#224; Gwadar, au Pakistan. En mer de Chine m&#233;ridionale, la remise en cause du droit international fait peser des menaces sur la souverainet&#233; des &#201;tats. Le dernier Livre blanc chinois (2015), clairement ax&#233; sur la dimension maritime, illustre la volont&#233; de passer d'une puissance continentale &#224; une puissance navale. &#192; l'horizon 2050, gr&#226;ce &#224; ses sous-marins et &#224; ses porte-avions, les Chinois ambitionnent d'&#234;tre pr&#233;sents sur toutes les mers de la plan&#232;te et d'&#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#234;tre en mesure de r&#233;pondre &#224; tout moment &#224; n'importe quelle situation&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Cette mont&#233;e en gamme chinoise inqui&#232;te les &#201;tats-Unis m&#234;me si l'&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;US&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; Navy reste la premi&#232;re flotte de guerre mondiale. Un roman &#224; succ&#232;s, Ghost Fleet, imagine m&#234;me la prochaine guerre du Pacifique, un nouveau Pearl Harbor, avec les Chinois dans le r&#244;le des Japonais de 1941. Au Pentagone, on se montre pr&#233;occup&#233; par la vuln&#233;rabilit&#233; des bases &#224; terre qui pourraient &#234;tre la cible de &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;frappes pr&#233;emptives&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; dans le p&#233;rim&#232;tre d'influence de la Chine. Des craintes qui justifient le r&#233;armement naval notamment pour ce qui concerne les porte-avions, moins faciles &#224; &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;traiter&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; qu'une base fixe. Ces &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;plateformes&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; a&#233;ronavales redeviennent un atout majeur pour les grandes marines. En France, la question de la construction d'un deuxi&#232;me porte-avions, en plus du Charles-de-Gaulle, &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;n'est pas absurde&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187; et &#171;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;peut se poser&lt;small class=&#034;fine&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&lt;small class=&#034;fine d-inline&#034;&gt;&#160;&lt;/small&gt;&#187;, a estim&#233; jeudi dernier le ministre de la D&#233;fense, Jean-Yves Le Drian.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Dans sa cat&#233;gorie, la marine nationale fran&#231;aise tient son rang. Selon les sp&#233;cialistes, elle se positionne derri&#232;re celle des &#201;tats-Unis, eu &#233;gard &#224; son spectre capacitaire complet, ses savoir-faire, sa pr&#233;sence sur les cinq continents - le domaine maritime fran&#231;ais est sup&#233;rieur &#224; 11 millions de km2 - et ses programmes (fr&#233;gates &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FREMM&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; et &lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;&lt;span class=&#034;caps&#034;&gt;FTI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, sous-marins nucl&#233;aires d'attaque Barracuda, missile de croisi&#232;re naval&#8230;). Mais ce mod&#232;le souffre de fragilit&#233;s &#224; cause du suremploi, et la marine doit relever le d&#233;fi du renouvellement de ses hommes et de ses &#233;quipements dans un contexte budg&#233;taire fortement contraint et incertain.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: center;&#034;&gt; &lt;span style=&#034;font-size:14px;&#034;&gt;Alain Barluet&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&#034;text-align: justify;&#034;&gt; &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;
		
		</content:encoded>


		

	</item>



</channel>

</rss>